Mniejszość narodowa a mniejszość etniczna

Mniejszość narodowa a mniejszość etniczna

W prawie międzynarodowym pojęcie mniejszości narodowej nie jest zdefiniowane (p. Konwencja Ramowa o ochronie mniejszości narodowych). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 35 przyznaje szczególne prawa „mniejszościom narodowym i etnicznym”, nie definiując jednak tych terminów i nie podając kryteriów rozróżnienia między mniejszościami narodowymi a etnicznymi. Rozróżnienie to ma jednak doniosłe skutki praktyczne, ponieważ polska ordynacja wyborcza przyznaje pewne szczególne przywileje mniejszościom narodowym, nie obdarzając nimi mniejszości etnicznych.

Niejasność ta znalazła swój wyraz w głośnej i kontrowersyjnej sprawie odmówienia przez polskie sądy zarejestrowania Związku Ludności Narodowości Śląskiej. W uzasadnieniu decyzji podjętej przez Sąd Apelacyjny w Katowicach 24 września 1997 roku znalazły się następujące stwierdzenia odnoszące się do pojęcia mniejszości narodowej:

Mniejszości narodowe stanowią tylko niewielką część społeczeństwa polskiego, bo około 3 – 4%. Należą do nich i nikt nigdy nie poddawał tego w wątpliwość, że istnieją jako mniejszości narodowe, na przykład: Niemcy, Ukraińcy, Białorusini, Litwini, Słowacy, Czesi, Żydzi, Romowie, Ormianie i Tatarzy.

W funkcjonującej w Polsce tradycji, pojęcie mniejszości narodowej jest nadawane tym grupom, które mają swoją większość poza granicami kraju, inaczej mówiąc, mniejszość to taka grupa etniczna, która ma wsparcie w większości poza granicami kraju. Nadto w tradycji tej nasze społeczeństwo nie było skłonne do uznawania za mniejszości narodowe tych grup, które miały wprawdzie odrębność kulturową, lecz nie miały przynależności państwowej.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego podtrzymał 18 marca 1998 roku Sąd Najwyższy, pisząc w uzasadnieniu:

Mniejszość narodowa jest pojęciem prawnym (art. 35 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.), choć nie jest zdefiniowana ani w prawie polskim ani w powołanych w kasacji Konwencjach. [...]

Jednostka ma więc prawo do subiektywnego wyboru narodowości. Jak jednakże trafnie podniósł Sąd Apelacyjny nie prowadzi to wprost do powstania nowego, odrębnego narodu lub mniejszości narodowej. Wybór narodowości musi bowiem odnosić się do ukształtowanej w procesie historycznym i społecznie akceptowanej grupy narodowej.

Uzasadnienie decyzji sądu apelacyjnego nie jest w pełni spójne – wymienieni przez sąd jako mniejszości narodowe Romowie i Tatarzy nie stanowią nigdzie większości, więc nie spełniają podanego przez sąd w tym samym uzasadnieniu kryterium.

W polskim ustawodawstwie rozróżnienie na mniejszość etniczną i narodową zostało uchwalone dopiero 6 stycznia 2005 roku, ustawą „o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym” (Dz.U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141). Akt ten w art. 2. zakłada, że mniejszością narodową, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:

1. jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;

2. w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;

3. dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;

4. ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;

5. jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;

6. utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Mniejszością etniczną natomiast, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:

1. jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;

2. w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;

3. dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;

4. ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;

5. jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;

6. nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Dodatkowo ustawa precyzuje, że mniejszościami narodowymi zamieszkałymi w Polsce są: Białorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy i Żydzi, a za mniejszości etniczne uznaje ustawowo następujące mniejszości: karaimską, łemkowską, romską i tatarską.

Treść ustawy wywołała debatę publiczną. W myśl tego rozróżnienia należałoby bowiem Polaków w XIX wieku uznać za mniejszość jedynie etniczą, Żydów uznać za mniejszość narodową dopiero z chwilą powstania państwa Izrael (z którym nie wszyscy się identyfikują). Kwestionowano również nazwanie mniejszością etniczą Tatarów oraz Romów. W świetle komentarzy wydaje się, że polityczną przyczyną takiego rozróżnienia była wola ustanowienia prawnych obostrzeń wobec głosów nazywających Ślązaków mniejszością narodową.

Źródło: wikipedia.org

hastagi na stronie:

#mniejszość narodowa a etniczna#mniejszosc etniczna a narodowa#mniejszość etniczna definicja#mniejszosc narodowa a mniejszosc etniczna#mniejszość etniczna a mniejszość narodowa#mapa mniejszości narodowych#różnica między mniejszością narodową a etniczną#mapa etniczna polski#mniejszości narodowe a etniczne#mniejszość etniczna

Top